شرایط مطالعه

برای انجام یک مطالعۀ خوب و مفید غیر از داشتن برنامه ریزی و آگاهی به روش های جامع مطالعه، باید شرایط محیطی مطالعه را فراهم نمود تا زمانی را که صرف درس خواندن و مطالعه می شود بتوان از آن حداکثر بهره راکسب نمود، از جمله شرایط مطالعه که باید در نظر گرفته شود:

1-مکان مطالعه:

   استفاده از یک اتاق مطالعه ای که ساکت و آرام بوده و تا حدی هم از اشیایی که باعث حواس پرتی می شوند خالی باشد، مناسب خواهد بود . حتی الامکان سعی کنید در محل به خصوصی مطالعه کرده و مکان خود را کمتر تغییر دهید و همچنین این مکان باید عاری از سر و صدا بوده و دمای آن در حدود 15-25 درجۀ سانتی گراد، و نور اتاق نیز باید متعادل باشد. چون نور زیاد و نور کم هر دو باعث خستگی زود رس خواهند شد.

2-زمان مطالعه:

   هر شخص بنا به عادت های شخصی که دارد زمان مطالعه مخصوص را در طول روز برای خود در نظر می گیرد. برخی افراد عادت به مطالعه در اوایل صبح، و بعضی ها عادت به مطالعۀ شبانه دارند، ولی در هر صورت سعی کنید، زمان مشخصی برای مطالعه در نظر بگیرید. به طوری که در این مدت زمان به انجام هیچ کار دیگری نپرداخته و آمادگی کامل برای مطالعه داشته باشید. البته طبق تحقیقات انجام شده زمان مطالعه برای اوایل صبح کار آمد تر است. زیرا بعد از خواب ذهن فرصت کافی برای پردازش اطلاعات قبلی را داشته و مغز را برای ثبت مطالب جدیدتر آماده می کند و همچنین مطالعه بعد از استراحت به علت انرژی بیشتر مثمر ثمر واقع خواهد شد.

3- وضعیت بدنی برای مطالعه:

   نشستن پشت میز مطالعه بهترین وضعیت و حالت درازکش بدترین وضعیت مطالعه است. چون در حالت دراز کش فرد کسل شده و حالت خواب آلودگی بوجود می آید. چون ذهن نسبت به آن حالت شرطی شده است. ولی اگر تا به حال به مطالعه پشت میز عادت نکرده اید با کمی تمرین این مشکل بزودی حل می شود. همچنین از انجام مطالعه در حال راه رفتن و یا در وسیلۀ نقلیه هم بپرهیزید که این سبب خستگی چشم ها شده و باعث زود ترک کردن مطالعه می شود.

4- سعی کنید در هر حال فاصلۀ چشم را با کتاب یا دفتر رعایت کنید.

بهترین فاصله حدود 35سانتی متر است در غیر این صورت باعث خم شدن روی مطالب می شود که این سبب کاهش میدان دید شما شده و چشم هایتان زود خسته می شوند.

روش های مطالعه:

   در این قسمت روش ها، راهکارها و اصولاً تاکتیک هایی را پیشنهاد می کنیم که مربیان از طریق آموزش دادن آن ها به دانش آموزان شیوه های مطالعه و یادگیری را مؤثرتر می سازند، البته روش های اصولی مطالعه بسیار هستند که در این جا فقط به چند روش مهمتر و کارآمد تر آن اشاره می کنیم.

روش مطالعۀ پس ختام:

   یکی از روش های موفق مطالعه و یادگیری روشی است که به نام PQ4R شناخته شده است. سرواژیه PQ4R از حروف اول شش مرحلۀ این روش مطالعه یعنی Preview ( پیش خوانی)، Question (سؤال کردن)، Reading ( خواندن)، Reflect (تفکر) ، Recite  ( از حفظ گفتن)، و Review ( مرور کردن) درست شده است. از ترکیب حروف اول واژه های فارسی این شش مرحله سر واژۀ پس ختام ساخته می شود.

پیش خوانی

اگر می خواهید مطالب یک کتاب یا فصلی از یک کتاب را یاد بگیرید، ابتدا به سرعت تمام آن کتاب یا آن فصل را یک بار از نظر بگذرانید تا یک برداشت کلی از موضوع ها و قسمت های مهم آن کسب نمایید. این خواندن اجمالی یا پیش خوانی می تواند شما را در سازمان دهی به مطالب ، مثلاً ایجادنوعی سلسله مراتبی برای آن ها ، کمک نماید و مطالبی که در پیش خوانی فصل های یک کتاب باید مورد توجه قرار گیرند عبارت اند از مقدمه یا توضیحات مقدماتی ، هدف ها ، تیترهای اصلی و فرعی ، خلاصه ، و جملات مقدماتی یا جملات موضوعی پاراگراف ها.

سؤال کردن

   برای هر قسمت یا هر فصل از یک کتاب که می خوانید در رابطه با هدفی که از مطالعه دارید سؤال هایی را طرح نمایید. یکی از راه های انجام این کار آن است که عناوین را به سؤال تبدیل کنید.

مثلاً در رابطه با فصل موجود می توان پرسید که (( روش پس ختام چیست؟)) یا (( چگونه می توان فصلی از یک کتاب را پیش خوانی کرد؟ )) سؤال های خود را با کلمات چگونه ، چه کسی ، چرا و چه چیزی بسازید.

   خواندن

در این مرحله ، مطلب یا موضوع را بادقت و به طور کامل بخوانید. به هنگام مطالعه سعی کنید در صورت لزوم، سرعت خواندن خود را متناسب با سهولت و پیچیدگی متن تغییر دهید.تفکر

سعی کنید با تفکر دربارۀ مطالبی که می خوانید آن ها را بفهمید و به آن ها معنی بدهید. برای این منظور می توانید کارهای زیر را انجام دهید:

سعی کنید با تفکر دربارۀ مطالبی که می خوانید آن ها را بفهمید و به آن ها معنی بدهید. برای این منظور می توانید کارهای زیر را انجام دهید:

آن چه را که می خوانید به مطالبی که از قبل یاد گرفته اید ربط دهید.

نکات فرعی را به مطالب اصلی پیوند دهید.

بکوشید تا تناقضات موجود را حل نمایید.

با استفاده از اطلاعاتی که می خوانید مسائل طرح شده را جواب دهید.

از حفظ گفتن

پس از خواندن هر قسمت ، سعی کنید مطالب مهم آن را به یاد آورید و برای خود بازگو کنید. ضمن این کار به سؤال هایی که طرح کرده اید پاسخ دهید. از حفظ گفتن به شما کمک می کند تا بر درک خود نظارت کنید و از این طریق به شما معلوم می گردد که چه قسمت هایی را خوب یاد نگرفته اید و باید آن ها را از نو بخوانید.

مرور کردن

وقتی که خواندن تمام کتاب یا کل مطلب را به پایان رساندید، آن را مرور یا بازبینی کنید. بهترین راه این است که بکوشید تا ، بدون مراجعه به متن ، سؤال های مهم مربوط به آن را جواب دهید دوباره بخوانید و دوباره خواندن به نوعی بهترین راه مرور کردن است و راهبرد از حفظ گفتن را برای فصلهای کتاب و راهبرد مرور کردن را برای کل کتاب به کار بندید.

روش مطالعۀ مردر

روش دیگر مطالعه و یادگیری روش مردر(MURDER) نام دارد. سرواژۀ مردر از حروف اول کلمات زیر تشکیل یافته است: Mood (حال و هوا)، Understand (فهمیدن)، Recall (یادآوری)، Detect and Digest (درک و هضم)، Expand (بسط و گسترش) و Review and Respond (مرور و پاسخ).

حال وهوا

منظور این است که قبل از شروع مطالعه و یادگیری، حال وهوای آن را پیدا کنید. یعنی سرحال و آمادۀ یاد گرفتن باشید و تا پایان مطالعه آن حالت را حفظ کنید. همچنین افکار مثبت را جانشین افکار منفی و شک و گمان بیهوده نمایید. به طور کلی، در مرحلۀ حال وهوا باید زمینه را برای مطالعۀ مؤثر آماده کنید.

فهمیدن

در این مرحله بکوشید تا آن جا که ممکن است مطالبی را که می خوانید به طور عمیق درک کنید. از کم و کیف درک و فهم خود آگاه شوید و بخش هایی را که خوب نمی فهمید با علامت گذاشتن مشخص کنید تا در مراحل بعدی مجدداً به سراغ آن ها بروید.

یادآوری

در این مرحله آن چه را که در مرحلۀ قبل خوانده و فهمیده اید به یاد آورید و از راهبردهای تفسیر، تغییر شکل، تجزیه و تحلیل مفاهیم استفاده کنید.

درک و هضم

در این مرحله به قسمتهایی که قبلاٌ خوانده اید و خوب نفهمیده اید مراجعه کنید و به یادگیری آن ها بپردازید. به این منظور، آنچه را که جا گذاشته یا اشتباه فهمیده اید کشف کرده ویاد بگیرید.

بسط و گسترش

مطالبی را که می خوانید بسط و گسترش دهید، یعنی به آن ها شاخ و برگ بدهید و آن ها را به مطالبی که قبلاً آموخته اید ربط دهید.

با خود بگویید چگونه می توان مطالبی را که خوانده ام برای کسانی دیگر قابل فهم تر و قابل توجه تر شرح دهم و یا چگونه می توان اطلاعاتی را که به دست آورده ام در عمل قابل استفاده نمایم.

مرور کردن و پاسخ دادن

نتیجۀ اصلی مرور کردن به یاد آوردن آموخته ها، توجه به نکات مهم، و سعی در پاسخ دادن به سؤال های قبلی طرح شده، و تمرکز کردن بر هدف های یادگیری است.

مرحلۀ پاسخ دادن معمولاً پس از آن که دانشجویان در امتحان یا آزمون مطلبی که خوانده اند شرکت کردند، انجام می شود. هدف اصلی این مرحله از یادگیری، رفع نواقص راهبردهای مطالعه می باشد.

روش مطالعه G3RFT یا هختی بتا:

1-هدف(Goal): قبل از انجام هر کاری حتماً باید هدف خود را از انجام آن کار مشخص کنیم. در صورتی که قبل هر مطالعه هدف خود را از انجام این عمل ندانیم ، مطمئناً انگیزۀ کافی هم برای اجرای یک مطالعۀ عمیق به اندازۀ کافی نخواهیم داشت.

2-خواندن(Read ) :بعد از تعیین هدف ، شروع به خواندن مطالب مورد نظر می کنیم . البته باید میزان درک مطالب راهم افزایش داد و با تسلط کافی مطالعه نمود.

3-یادداشت برداری(Record): برای این که مطالب خوانده شده بعدها به راحتی مرور شود و وقت زیادی هم صرف نشود، نکات مهم کلیدی را به صورت طرح شبکه ای و یا درخت حافظه به حالت خلاصه نویسی یادداشت کنید.

4-بازگو کردن(Repeat): بعد از این که مطالب خوانده شد، در پایان حداقل یک بار دیگر مطالب را برای خود بازگو کنیم و هر قسمتی را که احساس کردیم فراموش شده از یادداشت هایمان کمک بگیریم. این کار باعث افزایش یادگیریمان خواهد شد.

5-تثبیت کردن(fixing): تا مطالب را به صورت کامل یاد نگرفتیم و یادگیری آن برایمان تثبیت نشده به سراغ مطالب دیگر نرویم . چون با این کار تلاش و زمان صرف شده به هدر می رود.

6-آزمون (Test): سرانجام برای اینکه از وضعیت خود مطمئن شویم و خود را قبل از دیگران برای خود ارزیابی نماییم و از نقاط ضعف و قوت خود آگاهی یابیم طبق برنامه های منظم از خود آزمون بگیریم.

مرور

همان گونه که در مطالعه ، خواندن مهم است ، مرور کردن از آن نیز مهم تر است. مطالب برای پایداری در حافظۀ بلند مدت و فعال بودن آن ها در مغز برا استفاده های بعدی لازم و ضروری می باشد.

یک مرور صحیح دارای دو اصل است:

الف) از روی خلاصه نویسی ها و یادداشت های تهیه شده توسط خود فرد انجام می شود. البته منظور از مرور، دوباره خواندن متون نیست . بلکه مطالعۀ مطالب از روی خلاصه نویسی ها به شکل درخت حافظه یا طرح شبکه ای مغز است.

ب) در فواصل زمانی معین انجام گیرد ،چون در غیر این صورت یا باعث فراموشی مطالب شده و یا باعث هدر دادن وقت خواهد شد.

اصول زمانی مرور مطالب به شرح زیر است:

1-یک روز بعد: چون بعد از 24 ساعت بیش از نیمی از مطالب مطالعه شده فراموش می شوند، لذا مرور روز بعد کاملاً ضروری است و مهمترین قسمت مرور همین مرحلۀ اول می باشد که بیشترین تأثیر را در تثبیت مطالب در حافظۀ بلند مدت به عهده دارد.

2-یک هفته بعد: بعد از یک هفته فراموشی دوباره به طور آهسته شروع می شود . البته نه به سرعت 24 ساعت اولیه.

3-یک ماه بعد: با انجام مرور ماه بعد ، مطالب خوانده شده به طور قوی در حافظه ثبت شده و به ندرت فراموش می گردند.

4-چهار ماه بعد: با این عمل از فراموشی جزئی بر روی نکات فرعی که ممکن است بوجود آید جلوگیری می کنیم.

( ادامه دارد……)