خلاقیت چیست؟

خلاقیت چیست؟

یکی از صفات ممتاز آدمیان، خلاقیت است. خلاقیت در علم، هنر، ادبیات و

سایر جنبه های فرهنگ و تمدن همواره مورد احترام انسان ها بوده است،

و به همین سبب پرورش استعدادهای خلاق، همانند پرورش توانایی حل

مسئله، یکی از هدف های مهم آموزش و پرورش به شمار می آید.

در واقع، خلاقیت، توانایی اندیشیدن به مسائل مختلف و ارائۀ راه های تازه

و غیر معمول و رسیدن به راه حل های منحصر به فرد برای مسائل است.

اصولاً افراد خلاق کسانی هستند که در حل مسائل چیره دست هستند،

تولید هنری دارند، یا سؤال های تازه طرح می کنند و اندیشه های آنان

ابتدا تازه و غیر معمول تلقی می شود اما سرانجام در فرهنگ های خود

پذیرفته می شوند.

یکی از ویژگی های خلاقیت، تازگی تفکر خلاق است. یعنی راه حل های

خلاقیت راه حل هایی نو هستند که دیگران قبلاً  به آن ها دست نیافته اند.

تأکید خلاقیت بر اثر یا بازده فکری نو است. هستۀ اصلی تمام مفاهیم

مربوط به خلاقیت را مفهوم نو بودن یا تازگی تشکیل می دهد. خلاقیت به

راه های نو، اصیل، مستقل، و تخیلی اندیشیدن دربارۀ انجام کارها می انجامد.

خلاقیت توانایی تشخیص یا تدارک راه حل های اصیل و متنوع برای مسائل است.

ارتباط خلاقیت و تفکر

تفکر دو نوع است: تفکر واگرا و تفکر همگرا. تفکر همگرا با هوش رابطه دارد،

درتفکر همگرا فقط یک پاسخ قابل قبول ارائه می شود، و نتیجۀ تفکر از قبل

معلوم است، یعنی همیشه یک جواب درست یا غلط وجود دارد.

در تفکر واگرا، پاسخ های چندگانه و ابتکاری تولید می شود و در واقع جواب

قطعی وجود ندارد و تعداد زیادی جواب احتمالی ممکن است موجود باشند که

از نظر منطقی هر یک از آن ها درست است.

تفکر واگرا ویژگی مهم آفرینندگی است. و اما تفکر خلاق عبارت است از:

فرآیند حس کردن مشکلات، مسائل، شکاف در اطلاعات، عناصر گم شده، چیزهای

ناجور، حدس زدن و فرضیه سازی در بارۀ این نواقص و ارزیابی و آزمودن این

حدس ها و فرضیه ها، تجدید نظر کردن و دوباره آزمودن آن ها، و بالاخره انتقال نتایج.

هر زمان که نقص یا کمبودی را احساس می کنیم در ما تنش ایجاد می شود.

احساس ناراحتی می کنیم و دلمان می خواهد کاری انجام دهیم تا تنش را برطرف

سازیم. در نتیجه به تکاپو می افتیم، سؤال می پرسیم، چیزها را دست کاری

می کنیم، و حدس ها و فرضیه هایی را مطرح می سازیم.

 تا زمانی که این حدس ها و فرضیه ها مورد آزمون و تجدید نظر قرار نگرفته اند آرام

نمی گیریم، حتی پس از انجام این کار هنوز هم تنش باقی است، و زمانی آرام

می گیریم که به کسی بگوییم که چه چیزی را کشف یا تولید کرده ایم؛در سراسر

این فرآیند، عنصری از پاسخدهی سازنده، به موقعیت های موجود یا تازه وجود دارد

و صرفاً انطباق یافتن با آن ها مطرح نیست.

خلاقیت، قدرت کنار آمدن فرد با موقعیت های دشوار می باشد. به هنگام برخورد

با موقعیت های دشوار و خطرناک، وقتی که شخص راه حل از پیش آموخته شده و

تمرین کرده ای ندارد، به درجه ای از خلاقیت نیازمند است.

ویژگی های شخصیتی چه نقشی در خلاقیت ایفا می کنند؟

شخصیت هم می تواند خلاقیت را آسان سازد و هم مانع آن شود. ویژگی هایی

از قبیل آمادگی برای خطر کردن، کنجکاوی و جستجوگری، استقلال اندیشه، پشتکار

و پایداری، شهامت، استقلال رأی، خودآغاز گری، ابتکار، پرسشگری دربارۀ موقعیت

های معما گونه، و درگیر شدن با امور دشوار ازجمله ویژگی های آسان ساز خلاقیت

شمرده شده اند. هر عملی که ما برای تشویق این گونه رفتارها انجام دهیم شخص

را در جهت خلاقیت بیشتر سوق می دهد.

در مقابلِ ویژگی های شخصیتی بالا که موجب سهولت خلاقیت می شوند،

ویژگی های دیگری وجود دارند که از بروز آفرینندگی جلوگیری می کنند. از جملۀ

این ویژگی ها: سلطه گری، منفی بافی، مقاومت، ترس، عیب جویی از دیگران،

سازشکاری، تسلیم در برابر قدرت و کمرویی ، می باشند.

از میان ویژگی های گوناگونی که می توان مورد استفاده قرار داد تا دانش آموزان

دارای توانایی های خلاقیت را شناسایی کرد چند مورد شاخص ترند.

برای مثال: کنجکاوی، تمرکز قابلیت انطباق، انرژی فراوان، شوخ طبعی، استقلال،

بازیگوشی، ناسازگاری، خطر پذیری، جذب شدن به چیزهای پیچیده و مرموز، خیال

پردازی، بی حوصلگی نسبت به امور تکراری و ابتکار.

آموزش خلاقیت

توانایی های خلاقیت و شیوه های فکری واگرا را می توان به افراد، به ویژه به

کودکان و نوجوانان، آموزش داد:

۱-تجارب دانش آموزان را به موقعیت های خاص محدود نکنید. کارهای بدیع

و تخیلات دانش آموزان را مورد تشویق قرار دهید. سؤال هایی  از آن ها بپرسید

که آن ها را وادار به تفکر کند. مشوق تفکر واگرا باشید . از تکرار روش های

معمول و متداول بپرهیزید.

سؤال هایی بپرسید که با ((چرا ))و ((چگونه ))آغاز می شوند، نه با ((کجا))،

((چه کسی))، و ((چه وقت)). سؤال هایی طرح کنید که دارای جواب های

متعدد باشند. سؤال هایی که تنها یک جواب دارند منجر به تفکر همگرا می شوند،

سؤال هایی که جواب های متعددی را در یادگیرنده بر می انگیزانند، مشوق تفکر

واگرا و خلاقیت هستند.

۲-برای طرح سؤال ها و اندیشه های غیر معمول و تازه ارزش قائل شوید. دانش

آموزان را تشویق کنید تا سؤال های گوناگون از شما بپرسند، فراتر از اطلاعات و

دانش معمول فکر کنند، و راه های مختلف برای مسائل پیشنهاد دهند. از سؤال

های غیر معمولی که از سوی دانش آموزان مطرح می شوند و شما از عهدۀ جواب

دادن به آن ها برنمی آیید نهراسید. به آن ها کمک کنید و با همکاری یکدیگر به

جستجو برای یافتن جواب سؤال ها اقدام نمایید.

۳-فرصتهایی برای خودآموزی و یادگیری اکتشافی در اختیار یادگیرندگان قرار دهید.

یکی از ویژگی های افراد خلاق استقلال شخصی و توانایی پیدا کردن راه حل برای

مسائل و طریق اکتشافی و از راه خودآموزی است. بخشی از امتیازهای تحصیلی

را به این گونه فعالیت ها اختصاص دهید.

۴-نسبت به تفاوت های فردی یادگیرندگان با احترام برخورد کنید. از وادار کردن

دانش آموزان به رقابت و همچشمی با یکدیگر بپرهیزید.

۵-رفتارهای آفریننده را برای کودکان سرمشق قرار دهید. روش آموزش از طریق

سرمشق دهی یا الگو دهی منجر به ایجاد رفتارهای خلاق در دانشجویان دانشگاه

می شود.

۶- از روش ها و فنون ویژۀ بالا بردن سطح خلاقیت استفاده کنید. روش بارش

مغزی از جمله روشهای مؤثر در ارتقاء خلاقیت است.

ویژگی های افراد خلاق:

-انگیزۀ پیشرفت سطح بالا

-کنجکاوی فراوان

-علاقمندی زیاد به نظم و ترتیب در کارها

-قدرت ابراز وجود و خودکفایی

-شخصیت غیر متعارف، غیر رسمی و کامروا

-پشتکار و انضباط در کارها

-استقلال

-طرز فکر انتقادی

-انگیزه های زیاد و دانش وسیع

-اشتیاق و احساس سرشار

-زیبا پسندی و علاقه مندی به آثار هنری

-علاقۀ کم به روابط اجتماعی و حساسیت زیاد نسبت به مسائل اجتماعی

-تفکر شهودی

-قدرت تأثیر گذاری بر دیگران

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

میخواهید به بحث بپیوندید؟
احساس رایگان برای کمک!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *